افغانستان؛ سال نو تحصیلی و چالشهای امنیتی

شاه محمود هنگام نگهبانی از مکتبی در هلمند جانش را از دست داد

سال نو تحصیلی در افغانستان در حالی آغاز شده که خشونت و ناامنی بر روند آموزش کودکان در مکاتب/مدارس سایه افگنده است.

کمتر از یک ماه پیش ـ نگهبان یک مکتب در لایت هلمند برای نگهبانی از مکتب جان خود را قربانی کرد و به دنبال آن در تازه ترین مورد، یک مکتب در ولایت بادغیس به آتش کشیده شد.

شاه محمود، نگهبان مکتبی در ولایت جنوبی هلمند حالا الگوی شجاعت و پاسداری از علم و دانش شده است. او برای حفاظت از ساختمان مکتب جان خود را از دست داد اما نگذاشت محل آموزش کودکان ویران شود.

شاه محمود تنها تا صنف/کلاس ششم درس خوانده بود، ولی بیشتر عمرش را در نگهبانی از مکتب صرف کرده بود و به همین دلیل تا پای جان برای حفاظت از آن ایستاد.

او جوان مهربانی بود و به پدرش، که او هم نگهبان مکتب است، توصیه کرده بود که با کودکان در مکتب مانند فرزندان خود برخورد کند.

سید احمد، پدر شاه محمود در باره فرزندش گفت: "با شاگردان چنان برخورد می کرد چنانکه مادر و پدر با کودکانشان. همیشه لطف، مهربانی و محبت می کرد. به من می گفت: پدر! شاگردان مکتب را مانند فرزندان خود تربیت کن. او به من چنین توصیه می کرد. به من می گفت: با کودکان نباید برخورد خشن کرد. انسانی بسیار با اخلاق بود و شجاعتش هم همین است که از خود بجا گذاشت."

مکتبی به نام 'شاه محمود'

تهدیدهای امنیتی علیه دانش آموزان دختر بیشتر است

رویدادهای یک ماه گذشته و موجی از تظاهرات علیه بی‌حرمتی به نسخه‌هایی از قرآن در پایگاه بگرام بر داستان فداکاری شاه محمود سایه افگند و پیام او به گوش مردم نرسید. اما تعدادی از شهروندان افغان در صدد این شدند که صدای او خاموش نشود.

ملالی بشیر، نویسنده افغان مقیم پراگ، پایتخت چک در شبکه اجتماعی فیسبوک نوشت: "باید جهان بداند که افغانها تنها دست به خشونت نمی‌زنند، بلکه هستند افرادی مانند شاه محمود که بخاطر حفاظت از ساختمان مکتب جان می دهند."

خانواده ۱۹ نفری شاه محمود حالا از منطقه خود به شهر لشکرگاه نقل مکان کرده و در یک خانه اجاره ای زندگی می‌کنند. به گفته سرپرست خانواده، تا اکنون به آنها کسی کمک هم نکرده و اعضای این خانواده حتی توانایی مالی برای پرداخت اجاره خانه را هم ندارند.

از فاروق وردک، وزیر معارف افغانستان پرسیدم که به شاه محمود چه پاداشی در نظر گرفته است. او در پاسخ گفت: "کاری که شهید شاه محمود در ۲۳ سالگی خود انجام داد، من فکر می کنم که به معراج انسانیت رسیده بود. این مکتب به نام شاه محمود مسمی می‌شود و از رئیس جمهوری هم تقاضا کرده‌ام که به خانواده او کمک کند."

مرگ شاه محمود پایان تهدیدهای امنیتی علیه مکتبها نبود. در تازه‌ترین مورد یک مکتب در ولایت بادغیس در غرب افغانستان به آتش کشیده شد.

با این حال، هر چند حامد کرزی، رئیس جمهوری افغانستان از شورشیان خواست که دست از مخالفت با آموزش و پرورش بردارند، اما به نظر می‌رسد که افرادی در میان شورشیان هستند که حرف های رئیس جمهوری افغانستان برای آنها مهم نیست.

چرا مدارس را هدف قرار می‌دهند؟

برای بسیاری ها این سوال مهم است که چرا مراکز آموزشی مورد هدف قرار می گیرند. در کل در میان مردم پاسخ این است که این دشمنان افغانستان هستند که با استفاده از نام دین و مذهب دست به چنین اقدامی می زنند. اما آگاهان علوم اسلامی می گویند که ممانعت از آموزش، مخالفت با امر شرعی است.

فضل الهادی وزین، پژوهشگر علوم اسلامی و رئیس بخش فرهنگ اسلامی در دانشگاه خصوصی سلام گفت: "این علم است که انسان را به سوی خودشناسی و خداشناسی می‌کشاند. زمانی که مسلمانی مانع آموزش علم می‌شود، در واقع در برابر یک امر شرعی مانع می‌شود."

در اکثر موارد حمله به کارمندان معارف، تخریب و به آتش کشیدن مکاتب به گروههای مسلح مخالف دولت افغانستان به ویژه گروه طالبان نسبت داده می شود، ولی ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان به بی بی سی فارسی گفت که هدف قرار دادن مکاتب در سیاست این گروه نیست.

آقای مجاهد گفت: "حمله به مکاتب قطعاً از طرف ما ممنوع است و حوادثی هم که صورت می‌گیرد، به باور ما، عمل شخصی و ناشی از عقده‌های شخصی است."

علی‌رغم این اظهارات آقای مجاهد، بسیاری‌ها در افغانستان به این باورند که بیشتر مکاتب در مناطقی مورد حمله قرار می‌گیرند که طالبان در آنجا تا حدی کنترول دارند و یا هم می‌توانند وارد عمل شوند. اما به گفته مردم، تاکنون گزارش نشده است که طالبان در اقدامی از تخریب و یا هم آتش زدن مکاتب جلوگیری کرده باشند.

ملاحظات طالبان

هر چند بسیاری از مردم اعضای گروه طالبان را عامل به آتش کشیدن مدارس می دانند، اما سخنگوی این گروه گفته که طالبان با آموزش و پرورش مخالف نیستند

سخنگوی گروه طالبان تاکید دارد که این گروه در مورد نصاب درسی (برنامه درسی) ملاحظاتی دارد و باید نصاب درسی بر اساس تعلیمات اسلامی استوار باشد.

اما فضل‌الهادی وزین پژوهشگر علوم اسلامی گفت: "تا جایی که من با نصاب درسی مشغول کار هستم، من احساس می کنم که نصاب درسی افغانستان در مجموع در مقایسه با بسیاری کشورهای منطقه اسلامی‎ترین نصاب است."

با این حال، هنوز به این سوال پاسخ ارائه نشده است که چه کسانی می خواهند در افغانستان مانع آموزش شوند؟ مردم مخالفان مسلح دولت را در این زمینه مقصر می دانند، اما وزیر معارف افغانستان برداشت‌های خود را دارد.

فاروق وردک گفت: "بررسی ما این را نشان می دهد کسی که مخالف مکتب است، دشمن اساسی و فکری یک جامعه است. کسی که مکتب را ویران می‎کند، یک وحشی است و کمتر از آن کسانی نیست که در پرورشگاه‌های تروریستی تربیت می‌شوند."

بر اساس آمارهای رسمی، هنوز هم صدها مکتب در سراسر افغانستان به دلایل مختلف تعطیل است و نزدیک به دو میلیون دانش‌آموز از تحصیل باز مانده اند. بیشتر این مکاتب در مناطق نسبتا ناامن هستند.